PHÀM LỆ
I. VỀ DANH
XƯNG (TÊN GỌI) CÁC DÂN TỘC
Tỉnh Quảng Ngãi là địa bàn cư trú lâu đời của 4 dân tộc anh em Việt
(Kinh), Hrê, Cor, và Ca Dong. Do nhiều nguyên nhân, cách gọi tên và cách
viết tên các dân tộc có tình trạng không thống nhất. Trong
Địa chí Quảng Ngãi, chúng tôi
thống nhất viết tên các dân tộc như sau: 1) Dân tộc Việt; 2) dân tộc Hrê; 3) Dân tộc Cor; 4) Dân tộc Ca Dong.
Ngoài ra, các từ "Kinh", "Thượng" cũng được sử dụng khi đề cập đến
quan hệ giữa dân tộc chiếm đa số cư dân (người Việt, sống chủ yếu ở vùng
đồng bằng) và cộng đồng các dân tộc thiểu số anh em sống chủ yếu ở miền
núi, vùng cao.
Cách gọi như trên hiện nay đã trở nên phổ biến trong giao tiếp giữa các
dân tộc, sử dụng trong các văn bản hành chính, tài liệu và phương tiện
thông tin đại chúng ở Quảng Ngãi, đồng thời được đồng bào các dân tộc
thừa nhận. Để tiện cho việc tìm hiểu, tra cứu của đông đảo bạn đọc và
các nhà chuyên môn, những cách gọi khác cũng như nhiều vấn đề liên quan
đến các dân tộc anh em ở Quảng Ngãi, chúng tôi trình bày cụ thể tại
chương VI, phần I của Địa chí
Quảng Ngãi.
Các dân tộc trên đây sẽ được trình bày theo thứ tự về quy mô dân số; dân
tộc có số dân đông hơn sẽ giới thiệu trước, dân tộc có số dân ít hơn sẽ
giới thiệu
sau, cụ thể là: Việt, Hrê, Cor, Ca Dong. Trường hợp đề cập đến một dân
tộc cụ thể trong mối quan hệ với các dân tộc khác, thì dân tộc này được
nêu trước, các dân tộc có quan hệ sẽ nêu sau, tùy văn cảnh cụ thể.
II. VỀ NHỮNG
CHỮ VIẾT TẮT
Địa chí Quảng Ngãi không sử dụng những chữ
viết tắt, khi cần thiết chỉ viết tắt những cụm từ đã trở nên thông dụng,
quen thuộc trong phạm vi cả nước, được cộng đồng sử dụng quốc ngữ chấp
nhận, như tên gọi viết tắt chính thức của các tổ chức quốc tế, hoặc tên
gọi đối ngoại của các tổ chức trong nước (ASEAN, UNICEF, UNESCO,
VIETCOMBANK,…) được sử dụng như tên gọi chính thức của tổ chức đó.
III. VỀ TÀI
LIỆU THAM KHẢO
Mục "Tài liệu tham khảo" ở cuối sách liệt kê các tài liệu, sách,
văn bản, báo, tạp chí… (gọi
chung là tài liệu) được các tác giả tham khảo trong quá trình biên soạn
Địa chí Quảng Ngãi.
Sách tham khảo được sắp xếp theo thứ tự A, B, C, được
ghi rõ các yếu tố (nếu có) như: tên tác giả (hoặc nhóm tác giả); tên tác
phẩm; tên nhà xuất bản (hoặc cơ quan xuất bản); tên nơi xuất bản; năm
xuất bản; số tập (nếu là tác phẩm nhiều tập); số kỳ (nếu là tạp chí),
vv.
Báo, tạp chí dùng
tham khảo viết theo thứ tự tên báo (tạp chí, đặc san, chuyên san), số,
ngày, tháng, năm phát hành, địa điểm phát hành.
Nếu tác phẩm có
nhiều người viết thì ở mục tác giả có thể ghi đủ tên các tác giả (nếu
không quá 3 người), hoặc chỉ ghi tên người chủ biên (hoặc chủ trương),
tiếp theo đó là cụm từ "và nhiều
người khác".
Trường hợp tên cơ
quan xuất bản đã chỉ định địa phương nơi xuất bản (ví dụ Uỷ ban nhân dân
tỉnh Quảng Ngãi xuất bản; Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh,…)
thì có thể loại bớt phần tên tỉnh, thành phố nơi đóng trụ sở cơ quan
xuất bản, nhà xuất bản.
Ngoài ra, các tác
phẩm chỉ dùng tham khảo chuyên biệt trong phạm vi một chương thì không
liệt kê vào mục "Tài liệu tham
khảo" mà chỉ chú thích ngay phía dưới trang sách. Thứ tự kê cứu
nguồn chú thích như mục "Tài liệu
tham khảo" nhưng ghi rõ số trang ở cuối dòng chú thích (nếu là sách,
tài liệu có đánh số trang) hoặc mục (nếu tác phẩm không kê
số trang). Trường hợp chú thích là
của tác phẩm dẫn nguồn thì đánh dấu hoa thị (*) và ghi rõ tên
nguồn có chú thích.
IV. VỀ PHIÊN
ÂM
Trừ một số thuật
ngữ mang tính chuyên môn sâu, tất cả các từ nước ngoài còn lại (kể cả
tên người, tên đất) đều được phiên âm sang quốc ngữ. Đối với các ngôn
ngữ đa âm (tiếng Anh, tiếng Pháp,…), các âm tiết trong một từ khi phiên
âm đều viết liền nhau, liền sau từ phiên âm là từ gốc, được viết trong
ngoặc đơn, ví dụ Giơnevơ (Genève), Đờ Gôn (De Gaule)… Đối với các từ lặp
lại nhiều lần thì chỉ chuẩn từ gốc vào lần đầu tiên. Các ngôn ngữ sử
dụng mẫu tự Xlavơ (Slave) như tiếng Nga, tiếng Hungari thì khi cần viết
lại từ gốc sẽ chuyển sang mẫu tự Latinh (Latin) theo thông lệ quốc tế.
Đối với tiếng Hán hiện đại (tiếng Trung Quốc) thì việc phiên âm (thường
là tên người, tên đất) dùng cách phiên âm Latinh theo cách phiên âm được
Chính phủ nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa chấp nhận.
V. VỀ CÁCH
VIẾT HOA
Theo thông lệ,
Địa chí Quảng Ngãi viết hoa tất cả các thành phần cấu tạo địa danh,
nhân danh; ví dụ: Quảng Ngãi, Ba Tơ, Ba Làng An… (địa danh); Mai Bá,
Phạm Văn Đồng, Lê Trung Đình, Trịnh Thị Tuyết Anh… (nhân danh). Đối với
các danh từ chung đặt trước địa danh khi địa danh ấy dùng để gọi tên thì
không viết hoa; ví dụ: sông
Vệ, sông Rinh, núi Ấn… (địa
hình thiên nhiên); chợ Mới,
cầu Cháy,
ngã ba Thạch Trụ, đường Lê
Ngung… (công trình xây dựng); thôn
1, thành phố Quảng Ngãi,
huyện Lý Sơn… (đơn vị hành
chính); vùng An Ba,
khu vực Dung Quất, chòm
Miếu Bà… (một khu vực không có ranh giới rõ rệt).
Thành phần nằm sau danh từ của một kết hợp từ kiểu Hán - Việt hiện còn
sử dụng hạn
chế, cũng không viết hoa, ví dụ: Trà
giang, Ấn
sơn…; nhưng khi thành phần này
đã chuyển đổi thành danh từ riêng (địa danh) thì viết hoa, ví dụ:
sông Bàu Giang, núi Dương
Sơn…
Viết hoa các thành
phần cấu tạo địa danh vốn ban đầu chỉ có tác dụng phân biệt, nhưng về
sau đã chuyển đổi thành bộ phận của địa danh, ví dụ: Đại An
Đông, Tịnh Ấn
Tây, Thi Phổ
Nhất,…
Viết hoa tên cụ
thể của các cơ quan, đơn vị, mặc dù gốc từ là danh từ chung, ví dụ
Hội Nông dân tỉnh Quảng Ngãi,
Trường Cao đẳng Tài chính - Kế toán…
VI. VỀ SẮP XẾP
THỨ TỰ CÁC ĐƠN VỊ HUYỆN, THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TỈNH
Khi liệt kê tên
hoặc trình bày nội dung về các huyện, thành phố trực thuộc tỉnh,
Địa chí Quảng Ngãi sắp xếp
theo thứ tự: đầu tiên là thành phố Quảng Ngãi (tỉnh lỵ), tiếp theo là
các huyện đồng bằng, rồi đến các huyện miền núi (kể từ Bắc vào
VII. VỀ ẢNH TƯ
LIỆU
Tranh ảnh minh họa
trong Địa chí Quảng Ngãi được
lấy từ các nguồn như cơ quan lưu trữ
trung ương và địa phương, tài liệu nước ngoài, kể cả một số tư liệu cá
nhân hoặc tập thể, tất cả đều được ghi rõ xuất xứ. Cụ thể, nguồn
ảnh tư liệu có thể chia thành hai nhóm: 1) Ảnh của các tác giả: Nguyễn
Ngọc Trinh, Đăng Lâm, Đăng Vũ, Nguyễn Văn Xuân, Nguyễn Hy, Lê Văn Sơn,
Lý Văn Hiền, Cao Chư, Thanh Long, Huỳnh Thế, Hồng Khánh, Trần Đăng, Đặng
Tùng, Đoàn Ngọc Khôi và các tác giả khác; 2) Ảnh tư liệu của các cơ
quan, tổ chức: Thông tấn xã Việt Nam, Tạp chí Cẩm Thành, Bảo tàng Tổng
hợp Quảng Ngãi, Bảo tàng Chăm Đà Nẵng, Trung tâm Văn hoá - Thông tin
Quảng Ngãi, vv.
Ngoài những vấn đề đã nêu, trong từng phần, từng chương
nếu có biệt lệ thì có chú thích cụ thể ở ngay phía dưới trang
sách để người đọc tiện theo dõi.
Về đầu trang