Nhiều doanh nghiệp KCN đang hoạt động chưa đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải nội bộ đạt yêu cầu theo cam kết nhưng vẫn thải thẳng ra môi trường bên ngoài, các nhà máy chế biến gỗ gây ô nhiễm khu vục xung quanh ở mức độ khá cao, nhà xưởng chưa thông thoáng; nhiều nơi bụi, mùi và nhiệt thừa tích tụ trong không gian làm ảnh hưởng đến sức khoẻ công nhân và dân cư lân cận. Diện tích cây xanh đã tăng hơn trước nhưng vẫn chưa đảm bảo mật độ qui định. Bên cạnh đó, các KCN chưa được đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung, chưa có trạm trung chuyển và xử lý chất thải rắn an toàn về mặt môi trường, đặc biệt là chất thải nguy hại. Chúng ta chưa thống kê, đo được khối lượng chất thải độc hại, kim loại nặng trong các cơ sở sản xuất... Hiện nay, Chủ đầu tư kinh doanh cơ sở hạ tầng KCN không có đủ vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng như giao thông, san ủi mặt bằng, cấp thoát nước, cây xanh, thông tin liên lạc..., cơ sở hạ tầng về môi trường, dẫn đến tình trạng chung là hệ thống cơ sở hạ tầng chưa hoàn chỉnh nhưng đã có nhiều nhà máy, xí nghiệp công nghiệp hoạt động. Vì vậy ô nhiễm môi trường tại KCN là điều khó tránh khỏi và có thể nói rằng “Thực trạng các KCN Quảng Ngãi hiện đang sống chung với ô nhiễm môi trường”.

Công tác quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường KCN

Thực tế đã chứng minh, trong thời gian qua, với những nỗ lực của Ban Quản lý và sự phối hợp chặt chẽ của Sở Tài nguyên và Môi trường, sự tham gia tích cực, nghiêm túc của một số doanh nghiệp tại KCN với việc xác định rõ Bảo vệ môi trường là một trong các nhiệm vụ trọng tâm gắn với phát triển bền vững các KCN Quảng Ngãi, công tác bảo vệ môi trường tại các KCN tỉnh bước đầu đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tồn tại, vướng mắc như là: Các cán bộ của cơ quan quản lý môi trường ( Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý các KCN tỉnh) không thể có mặt thường xuyên tại từng nhà máy để giám sát việc thực thi các cam kết trong đánh giá tác động môi trường, đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường hoặc kiểm soát từng nguồn ô nhiễm. Họ không có đủ phương tiện và trang thiết bị để thực hiện việc giám sát ở tất cả các nhà máy trong KCN, thiếu cán bộ quản lý môi trường trong KCN. Các vấn đề môi trường bên trong KCN chỉ có thể được quản lý tốt bởi chính các bộ phận chức năng quản lý môi trường của Chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh phát triển hạ tầng KCN. Việc xử phạt các trường hợp vi phạm Luật bảo vệ môi trường còn chưa nghiêm, mức phạt còn quá thấp chưa đủ sức để buộc các đối tượng vi phạm nỗ lực thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường hoặc thay đổi hành vi gây ô nhiễm.

Trong thực thi về Luật bảo vệ môi trường hiện nay, việc ban hành các quy định pháp luật còn mang tính tự phát, thụ động - nổi lên vấn đề gì thì đưa ra các quy định cho vấn đề ấy, không có một sự nghiên cứu và tiên liệu tổng quát trước đó. Dẫn đến một thực trạng không chỉ còn nhiều mặt và nhiều phương diện liên quan đến quản lý môi trường KCN chưa được đề cập tới trong các văn bản luật, mà ngay cả những vấn đề đã được quy định cũng chưa phải là đầy đủ, hợp lý và chặt chẽ. Một số văn bản quy phạm đã được ban hành trước đây có nhiều nội dung lỗi thời, không phù hợp hoặc không đáp ứng nhu cầu thực tiễn, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung. Hiện chưa có những quy định thống nhất về môi trường dành cho KCN, chưa có những công cụ chính sách môi trường thích hợp và chưa xây dựng được hệ thống quản lý chất lượng môi trường cho KCN.

Ban Quản lý không có chức năng thanh tra môi trường, Công ty phát triển hạ tầng KCN chưa thật sự quan tâm đến công tác bảo vệ môi trường cũng là một trong những nguyên nhân làm cho công tác quản lý môi trường tại các KCN chưa đạt yêu cầu.

Một số giải pháp khắc phục

Trước thách thức giữa yêu cầu bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế trước mắt trong đầu tư phát triển tại các KCN Quảng Ngãi; thách thức giữa tổ chức và năng lực quản lý môi trường còn nhiều bất cập với những yêu cầu phải nhanh chóng đưa công tác quản lý và bảo vệ môi trường vào nề nếp; đòi hỏi phải có sự nỗ lực không chỉ từ phía Ban Quản lý các KCN Quảng Ngãi mà cần có sự tham gia, chung tay chung sức của toàn hệ thống chính trị, của các đoàn thể, doanh nghiệp một cách đồng bộ và mạnh mẽ, phải làm cho công tác bảo vệ môi trường trở thành xã hội hoá. Để sớm khắc phục vấn đề ô nhiễm môi trường tại các KCN Quảng Ngãi, cần phải tổ chức thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau đây: 

Một là, Đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục môi trường cho mọi đối tượng, biến nhận thức về bảo vệ môi trường thành ý thức tự giác thường trực và hành động cụ thể của mỗi cán bộ của Ban Quản lý và Công ty Phát triển hạ tầng, mỗi doanh nghiệp và mỗi người lao động. Chỉ khi nào đạt đến mức độ đó thì công tác tuyên truyền, giáo dục về môi trường đạt hiệu quả và sự nghiệp bảo vệ môi trường mới bền vững.

Hai là, Bảo vệ môi trường phải lấy phòng ngừa làm chính. Tư tưởng phòng ngừa phải được thể hiện ngay trong các chủ trương, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình và trong từng dự án đầu tư. Cần đấu tranh, khắc phục tư tưởng chỉ chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt, thu hút nhiều dự án để lấp đầy KCN nhưng qui mô nhỏ và chất lượng thấp mà coi nhẹ việc duy trì, bảo vệ và tái tạo môi trường, không coi bảo vệ môi trường là nhân tố quan trọng của phát triển bền vững.

Ba là, Đa dạng hoá các nguồn lực đầu tư cho môi trường; đẩy mạnh xã hội hoá các hoạt động bảo vệ môi trường để huy động tối đa các nguồn lực trong xã hội cho công tác này. Bên cạnh việc kiến nghị UBND tỉnh tăng đầu tư từ Ngân sách nhà nước, cần huy động các nguồn lực từ doanh nghiệp, cơ sở theo nguyên tắc "người gây ra ô nhiễm phải chi trả cho việc xử lý ô nhiễm", "người hưởng dịch vụ về môi trường phải thanh toán cho người cung cấp dịch vụ môi trường".

Bốn là, Công ty Phát triển hạ tầng các KCN Quảng Ngãi cần nhanh chóng đầu tư hoàn tất các công trình thu gom, xử lý chất thải, thực hiện tốt vai trò và nhiệm vụ của Chủ đầu tư hạ tầng với việc bảo vệ môi trường. Quan tâm phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, đoàn thể trong việc tham gia và giám sát công tác bảo vệ môi trường. Môi trường là lĩnh vực mang tính xã hội hoá rất cao, kinh nghiệm cho thấy, ở đâu có sự tham gia và giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, các đoàn thể, thì ở đó, công việc được tiến hành một cách thuận lợi và đạt hiệu quả.

Năm là, Tiếp tục củng cố, kiện toàn và tăng cường năng lực tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực, có kế hoạch bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ tham gia trực tiếp công tác quản lý môi trường của Ban Quản lý nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước và thực hiện các nhiệm vụ về bảo vệ môi trường đã đề ra. Xác định rõ trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ với các Sở, Ngành trong việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường KCN.

Thay lời kết

Tỉnh Quảng Ngãi nói chung và các KCN Quảng Ngãi nói riêng đang trong quá trình đẩy mạnh phát triển kinh tế, kêu gọi đầu tư. Để thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong quá trình thực hiện phải tuân thủ các nguyên lý cơ bản và quy luật khách quan của phát triển bền vững. Đó là phát triển phải có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường; phải quan tâm đúng mức hơn nữa các yêu cầu bảo vệ môi trường trong phát triển cho đúng với vai trò và tầm quan trọng của nó. Vì môi trường các KCN Quảng Ngãi ngày càng “Xanh - Sạch - Đẹp”, cần có sự chung sức, chung lòng của mỗi thành viên trong Ban Quản lý các KCN Quảng Ngãi, đây là một trong những nhân tố quan trọng quyết định đến thành công của nhiệm vụ bảo vệ môi trường tại các KCN tỉnh ./.

Minh Chính