Vị Tướng tài hoa Nguyễn Chánh (1914-1957)
Đồng chí Nguyễn Chánh quê ở Thọ Lộc (nay thuộc xã Tịnh Hà) huyện Sơn Tịnh. Ông sinh ra ở một trong mười hai cảnh đẹp của Quảng Ngãi (Hà nhai vãn độ ). Nơi đây, ngày xưa sát bờ sông là chợ chiều buôn bán tấp nập, bến Biền ghe thuyền qua lại đông vui, xóm làng sầm uất, kéo dài từ sát bờ sông ra phía Bắc giáp đường lộ từ huyện lỵ Sơn Tịnh đi Đồng Ké. Ở đây đào giếng nơi nào cũng mạch nhiều, nước ngọt lịm nên có câu ca:
“Ai xa nhớ trở về quê
Trước sông, sau chợ, giếng kề một bên”
Quê hương ông đã sinh ra biết bao nhiêu người có học vị, cử nhân, tú tài nho học. Nhiều nhà yêu nước đứng lên lãnh đạo nhân dân, tổ chức nhiều cuộc bạo động chống Tây xâm lược và triều đình phong kiến bán nước. Hàng chục sĩ phu đã bị quân giặc xử chém, bêu đầu, nhưng phong trào vẫn liên tiếp bùng nổ lan rộng. Bản thân ông Tây học không bao nhiêu, nhưng Hán học thì rất giỏi. Gia đình ông nhất là về phía mẹ là một gia đình có truyền thống văn chương, mẹ ông thường ca ngợi cuộc khởi nghĩa do Lê Trung Đình lãnh đạo. Ông sinh ra trên mãnh đất địa linh nhân kiệt, sản sinh nhiều nhà yêu nước, nhiều nhà thơ phú. Ông đã hấp thụ dòng sữa của mẹ có dòng máu tài hoa, phong phú, thâm thuý. Có thể coi là nền tảng văn hoá sâu sắc, ông cũng làm nhiều thơ. Ông tham gia cách mạng rất sớm, bị địch bắt tra tấn tù đày ở lao Quảng Ngãi, về năm 1933 ông có làm bài thơ kích động phong trào cách mạng, cổ vũ thanh niên đứng lên bẻ gãy gông xiềng:
“Đường dài còn lắm nỗi chông gai
Tri kỷ ai về nhắn với ai
Vàng thật quản gì lo lửa đốt
Ngựa hay đâu sá nỗi đường dài
Mong cho thành Gấm: Chờ thêu dệt
Muốn được nên Kim: Đợi sắt mài
Nước chảy đá mòn là thế ấy
Cho hay thành bại bởi nhân tài”
Ông đã có nhận định, làm cuộc cách mạng này phải trải qua một con đường dài, lắm nỗi chông gai. Thật vậy, từ ngày ra đời của bài thơ ấy cho đến cách mạng tháng tám thành công phải trải qua mười hai năm, biết bao nhiêu thăng trầm, nhiều cuộc nổi dậy bị dìm trong bể máu, nhiều chiến sĩ bị chặt, bêu đầu. Tuy vậy, ông cũng khuyên những người tri kỹ “Vàng thật không quản gì lửa đốt, ngựa hay không sá nỗi đường dài. Mong cho thành Gấm (Quảng Ngãi) chờ thêu dệt” thành những bông hoa tươi thắm. Quả thật như vậy, một người ngã xuống thì mười ngưòi đứng lên, làm nên cuộc khởi nghĩa Ba Tơ (11/3/1945), cùng cả nước cướp chính quyền trong cách mạng tháng tám (14/8/1945). Câu kết của bài thơ mới tuyệt làm sao: “Cho hay thành bại bởi nhân tài”. Câu này làm chúng ta nhớ lại câu kết truyện Kiều của Nguyễn Du
“Thiện căn ở tại lòng ta
Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ tài”
Với Nguyễn Chánh, cuộc cách mạng có thành công hay không chính là ở con người, con người làm nên lịch sử, phải là con con người hiền tài, phải có cả đức lẫn tài mới làm nên sự nghiệp vẻ vang . Ở Nguyễn Du rất coi trọng chữ tâm, coi đạo đức là gốc, nếu có tài mà không có đức cũng trở thành vô dụng.
Sau khi thoát khỏi nanh vuốt kẻ thù, Nguyễn Chánh là ngôi sao toả sáng, có nhiều công lao ở Quảng Ngãi và liên khu 5 trong kháng chiến chống Pháp, là Bí thư liên Khu uỷ kiêm Chánh uỷ Quân khu 5. Sau khi tập kết ông giữ trọng trách ở Bộ Quốc phòng, là chủ nhiệm Tổng Cục cán bộ. Nhưng tiếc thay, viên ngọc toả sáng ấy không dài, ông đã mất năm 1957 ở tuổi 43 đầy sức sống.
Học tập ông, noi gương đồng chí, chúng ta hãy cống hiến nhiều hơn nữa. Vì sự nghiệp công nghiệp hoá-hiện đại hoá, đưa tỉnh nhà thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, tiếng lên ngang với các tỉnh trong phạm vi cả nước./.
Hồ Ngọc Chu
|
Danh nhân
