Thái An nhập vào đoàn Anh Vũ do kiến trúc sư Võ Đức Diên tổ chức, sau khi đã mua cả Đoàn cải lương Tây Thi và Ban kịch Thế Lữ, Trước đó, Thái An đã vào Ban Đồng Ấu của Đoàn cải lương Tây Thi Hà Nội.
Ngày 1 tháng 4 năm 1945, đoàn Anh Vũ đi dần vào các tỉnh phía Nam đẻ biểu diễn.
Đến Quảng Ngãi, đoàn biểu diễn các vỡ Phan Đình Phùng tiếp sứ, Hoàng Hoá Thám, Hận Nam Quan,...ở đây, Thái An xin gia nhập quân đội, Chị đội 2 Vệ quốc đoàn, vào Đội vũ trang tuyên truyền.
Trong một đêm diễn, Thái An hát bài Nhớ chiến khu của Đỗ Nhuận.
Hồi đó còn theo phong tục hễ ai hát hay thì được người xem thưởng bằng cách vãi tiền lên sân khấu. Thái An gom hết số tiền thưởng và gửi lên Bộ Tư lệnh nhờ chuyển cho chiến sĩ đồng bào ở phía Nam kháng chiến.
Mấy ngày sau đang diễn tại tiểu đoàn Lương Ngọc Quyến thuộc chi đội 2 thì đồng chí chính trị viên tiểu đoàn gọi Thái An lên cơ quan tiểu đoàn.
Một chiếc xe ô tô, hiệu Ci-tro-en đến đậu ngay trước nhà ban chỉ huy. Một người khoảng trên 30 tuổi, trán cao, đầu hơi hói. Đó là anh Chánh. Anh nói với Thái An:
- Cấp trên đã nhận được thư và tiền của đồng chí ủng hộ chiến sĩ và đồng bào phía Nam kháng chiến. Hôm nay tôi phải đi vào mặt trận. Chúng tôi có trách nhiệm gửi tiền đến tận tay chiến sĩ và đồng bào phía Nam.
Nụ cười của anh chân tình, con người anh rất dễ mến, nói năng giản dị, bình đẳng, trân trọng.
Anh chính trị viên tiểu đoàn khích lệ:
- Thái An hát một bài...
Thái An còn nhớ bài Nhớ chiến khu. Sau đó, hát tiếp đoạn cuối trong vở ca kịch Hận Nam Quan, tả lại cảnh chia tay giữa Nguyễn Trãi với người cha bị vua Tàu bắt đi đày biệt xứ.
Anh Chánh nghe say mê, kỷ niệm thời xưa đang gợi lại.
Nghe xong, anh Chánh phải vào mặt trận ngay hôm nay. Anh Thái An muốn xin ra mặt trận để phục vụ chiến sĩ. Ít lâu sau, nguyện vọng của anh Thái An được giải quyết. Anh Thái An lên đường ra mặt trận trên chiếc xe Ci-tro-en mới quay về...
Cũng như Thái An, điều để lại trong tôi về người anh cao quý ấy là: Nụ cười chân tình, con người dễ mến, bình đẳng và trân trọng.
Hồi đánh Pháp, thường Bộ Tư lệnh Quân khu có thư động viên gửi bộ đội vào mùa chiến dịch. Một đôi lần các anh trên có giao cho tôi dự thảo. Hôm dự thảo xong thư động viên bộ đội bước vào đợt 2 chiến dịch Tây Bắc Nguyên, tôi đưa lên xin anh Chánh thông qua.
Anh Chánh sửa xong, cười hỏi tôi:
- Chiến tranh hồi trước người ta có làm động viên lệnh không?
- Tôi cười theo không trả lời.
Anh Chánh lại cười:
- Họ cũng làm động viên lệnh đấy, Chung có biết cái chuyện tiếu lâm người ta kể về động viên lệnh trong chiến tranh thời xưa không? (Hồi chống Pháp tôi có tên là Chung).
Tôi cười theo.
Anh nhìn tôi, đôi mắt tinh anh và hóm, kể cho tôi câu chuyện tiếu lâm đó.
Đảng là trí tuệ, là đạo đức, là lương tâm, là văn hoá. Ở anh Chánh toát ra tư chất ấy. Ở anh, văn học nghẹ thuật không phải là sử dụng thô.
Qua những lần nghe anh, quan sát anh, nhìn anh suy nghĩ, gợi ra đôi điều về văn học nghệ thuật, tôi nghĩ rằng: Anh Chánh hiểu, rất hiểu văn học nghệ thuật, như một mối quan hệ tổng hoà, một bộ phận hữu cơ, một mục đích, một nhu cầu tự thân của đời, của người, của chính dân tộc và cuộc đấu tranh giành độc lập, đấu tranh xây dựng chủ nghĩa xã hội lâu bền và sâu xa vì con người, vì nhân dân, vì lao động, công bằng và văn minh.
Tư chất cộng sản của anh Chánh, phải chăng đó là một khía cạnh.
(Lược trích bài viết của dồng chí Nguyễn Chí Trung) |
Danh nhân
