BÙI TÁ HÁN
-------
Nam ký sự của tác giả Mai thị, Bùi Tá Hán sinh năm 1496, mất năm 1568.
Sau khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê (1527), Bùi Tá Hán theo ngọn cờ 'phù Lê diệt Mạc' của Nguyễn Kim, lập được nhiều công tích, sau được phong Bắc-quân -đô-đốc-Phủ-chưởng-phủ-sự, trấn nhậm và lập nghiệp ở thừa tuyên (Thừa tuyên là đơn vị hành chính như cấp tỉnh. Thừa tuyên Quảng Nam tương đương với các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và một phần tỉnh Phú Yên ngày nay) Quảng Nam
Tương truyền Bùi Tá Hán là người có công lấy lại đất Quảng Nam từ tay nhà Mạc (Theo Phủ tập Quảng Nam ký sự của Mai thị - sách chữ Hán - chép tay - do dòng họ Lê ở Mộ Đức truyền đời lưu giữ), thực hiện một số chính sách an dân, khuyến khích sản xuất, ổn định đời sống của nhân dân dưới quyền cai quản của mình, vừa giữ an ninh, vừa phát triển mối đoàn kết Kinh - Thượng và giao thương xuôi ngược, được nhân dân sùng kính. Cái chết của Bùi Tá Hán vẫn chưa rõ nguyên nhân, chỉ còn lưu trong huyền thoại dân gian rằng ông đã “hiển thánh”.
Hiện đền thờ và lăng Bùi Tá Hán tọa lạc tại khu rừng, từ xưa nhân dân gọi là Rừng Lăng tại mé tây tỉnh lỵ Quảng Ngãi. Trong đền có bức tượng thờ ông và người hầu (thường gọi là Xích Y) với nhiều sắc phong của các triều vua Tây Sơn và triều Nguyễn, nhiều thơ, liễn đối phúng điếu của các quan lại và các bậc túc nho trong tỉnh. Đền thờ Bùi Tá Hán đâ được cấp bằng Di tích Lịch sử Văn hóa Quốc gia từ năm 1990. Ở nhiều nơi trong tỉnh và trong vùng cũng còn một số di tích và miếu thờ liên quan đến Bùi Tá Hán. |
Danh nhân
